شهر الكترونيكي

بسم الله الرحمن الرحيم

شهرهای الکترونيکی

گرداوري و تهيه: اميرحسين فرهمند

دانشچوي دانشگاه آزاد ميبد

مقدمه

گزارش ها حاكي از آن است كه ٧٠ درصد از رفــت و آمدهاي درون شهــري ايرانيان در حال حاضر صرفا براي كســب اطلاعات در مورد خدمات مختــلف صورت مي گيرد كه نتيجه اين رفت و آمدها افزايش ترافيك، آلودگي هوا، هزينه سوخت وافزايش تصادفات است. اين درحالي است كه درشهرهايي    مانند سئول در چارچوب پروژه هايي مثل شهر الكترونيك بيش از ٥٠٠  خد مت  به صورت آنلاين به شهروندان ارائه مي شود. براي تحقق شهر الكترونيك در ايران بايــد به ٢ موضوع مهم زير ساخت ها و فرهنــگ سازي توجه كرد. متاسفــانه در ايران پروژه هاي شهر الكترونيك در كيش، مشهد و تهران تا كنـون با شكسـت مواجـــه شده است و تا رسيدن به خدمــات آنلاين بر بستر اينترنــت راه درازي در پيـــش روي داريم

شهر الکترونیکی

شهر الكترونیكی عبارت از شهری است كه اداره امور شهروندان شامل خدمات و سرویس های دولتــی  سازما نهــای بخــش خصوصــــی به  صورت برخط ((online و به صورت شبانه روزی و در هفت روزهفتـه باكیفیــت وضریــب ایمنی بالا وبا بهره گیری ازابزارفناوری  اطلاعـات و ارتباطــات  (ICT)  و كاربردهای آن انجــام می شــود. شهــر الكتــرونیكی ما را ازدنیــای تك بعــدی شهرهای سنتی وامروزی خارج كرده وبه دنیای جدیدی راهنمایی خواهـد كرد، دنیایی دوبعدی كه دستاورد فناوری های نوین اطلاعات و ارتباطات می باشــد. درگذر این زمان و در این حركت روبه جلوی فناوری، ما در آینده ای نه چندان دور دنیای سه بعدی را شاهد خواهیـم بود كه حتــی تصور آن در حال حا ضــر برایمان ناممكن است

واقعيت اين است كه پيش از اجراي طرح هاي بلند پروازانه اي چـون دولــت الكترونيك در ايران، بايد ابتدا به پروژه هاي كوچك تري مانند شهر الكترونيك بپردازيم؛ در صورتي كه موفق شديم خدمات متداول در حوزه مديريت شهري را از طريق سيستم هاي الكترونيك به مردم ارائه دهيم، مي توانيــم اين حــوزه خدمات را گسترش دهيم و در سطـح ملي نيز خدمــات الكترونيــك را به مرد م ارائه كنيم.وقتي صحبت از شهر الكترونيك مي شود، نكته مهم در اجراي چنين پروژه اي وابسته بودن آن به موضوعي به نام شهروند الكترونيــكي اســت. به عبارت ديگر تا شهروندان از نظر فرهنگي، آموزشـي و اطلاعــاتي به حــدي نرسند كه ترجيــح دهنــد به جا ي خدمــات سنتــي و كاغــذ محور از خدمـا ت الكترونيكي استفاده كنند، پروژه شهر الكترونيكي به نتيجه نخواهد رسيد.

شهرهای الکترونیک در ایران

وجود یک شهر نمونه الکترونیکی و اینترنتی در هر کشوری می‌تواند زمینه حضور تدریجی، منطقی، علمی و اقتصادی این پدیده ارزشمــند که در حـال حاضر معیار سنجش توان علمی و قدرت کشورها برای استفاده و تولید دانش می‌باشد را فراهم کند. نتایج کارشناسی در جهان نشان می‌دهـد، که توسعـــه پراکنده در این زمینه موفق نبوده و از کیفیت مناسب برخوردار نخواهد بود.
به همین دلیل کشورهایی مانند هند، مالزی، امارات متحده عربی، انگلستان، کانادا و بسیاری از کشورهای دیگر دنیا چنین شهرهایی را ایجاد یا در حال تجهیز دارند. در جمهوری اسلامی ایرانی نیز توسعه فناوری اطلاعات به منظور شناسایی، انتقال، جذب، بومی‌سازی و همگامی و هم راستائی با جهان دانش مورد توجه مردم و مسئولین قرار گرفته است.

بعد از تغییر نام وزارت پست و تلگراف و تلفن به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و تهیه سند راهبردی ارتباطات و فناوری اطلاعات ملی (طرح تکفا) و بخشنامه‌هایی که از طریق سا زمان مدیریــت و برنا مــه‌ ریزی تهــیه و به دستگاه‌های دولتی ابلاغ شد از یک سو و تلاش ‌های وسیع بخش خصوصی در این زمینه از سوئی دیگر باعث حرکت جا معه به سوی استــفاده از فــنا وری اطلاعات شد.
دراین زمینه اجرای پروژه‌های ملی تجارت الکترونیک، بانکداری الکترونیک، تهیه و اجرای قوانین و موازین حقوقـی مرتبط با آن می‌ تواند بستر مناســبی را برای توسعه اقتصاد نوین و ایجاد فرهــنگ مناسب ایجاد نماید و فاصــله فاحش دیـجیتا لی ایران را با کشورهای توسعه یافته در این بخش کاهش دهد. آمــوزش الکترونیکی این توان را خواهد داشت که زمینه‌های لازم را جهت توسعه کمـی و کیفی آموزش‌های عمومی و تخصصی ایجاد نماید و فرصت مناسبی را برای استفاده از تجربیات جهانی در کشور برای همه آحــاد مردم بدون محد ودیـــت زمانی در همه اوقات شبانه ‌روز و ایام هفته فراهم نماید.

درموارد فوق نقــش  وزارت اقـتصاد و دارائــی، وزارت بازرگانی، وزارت آموزش و پرورش و وزارت علوم، تحقیقات وفناوری در تطبیق مسئولیت‌ها و وظایف سنتی به وظایف و مسئولیت‌های جدید، ونقش وزارت پست و تلگراف و تلفن (سابق) نسبــت به ایجاد پی و بستــر ارتـبا طی مناسب و پرســرعـــت شبکه‌های داخلی و اتصال به شبکه‌های جهانی اینترنت و تهیه نرم‌افــزارها ی لازم، همراه با خدمات رایگان و ارزان قیمت قابل رقابت با جهــان از طریق سازمان‌‌هایی مانند شهرداری‌ها که ارتباط بسیار نزدیکی با تمام اقشــار مردم دارند، بسیار مهم می‌باشد.

سایر وزارتخانه‌ها و نیز شرکت‌های کوچک و بزرگ دولتی و خصوصی می‌توانند در راستای وظایف و اهداف انتفاعــی و غیرانتفـاعـی خود در توسعه فعالیت‌های مرتبط با فناوری اطلاعات تشریک مساعی نما ینـــد. پیآمد چنین هماهنگی و یکپارچگی در بدیهی‌ترین حالت، ایجاد یک دولت الکترونیکی خواهد بود که وزارت کشور با استفاده از آن می‌توا نـــد در سطح کلان، مدیریت دقیق‌تری را بر روند امور کشور از نظر اجرائی و امنیتی اعمال نماید و در مقیـــاس کوچک‌ تر از طریـــق شهرداری‌ها ی الکترونیکی خدمات بهتری را به شهروندان عرضه کند و رضایت خاطر آنان را جلب نماید.

درایران تجارب چندی در مورد شهرهای الکترونیکی و مجازی شد ن وجود دارد که می توان به شهرهای الکترونیکی کیش، مشهد، تهران اشاره کرد .د ر این به بررسی موردی کیش می پردازیم .

جزیره کیش نخستین شهر الکترونیکی کشور

    در سال 79 و در پی پیشنهاد رییس وقت منطقه آزاد کیش مبنی بر فعالیت در زمینه فناوری، پروژه‌ای در قالب قرارداد میان دانشگاه علم و صنعت ایران و سازمان مناطق آزاد کیش منعقد شد و بر اساس آن قرار شد دانشگاه به‌عنوان مجری و طراح شهر الکترونیکی، مطالعات را آغاز کند. شنیده‌ها حاکــی ازآن است این تصمیم با توجه به این گرفته شد که اجرای موارد مرتبط با یک شهر الکترونیکی در جزیره کیش امکان‌پذیر بود، و عملا این جزیــره به عـــــنوان اولین شهر الکترونیک کشور انتخاب شد.

به گفته مسؤولان اجرای این طرح، طی 14 ماه اجرای قرارداد اشاره شــده، آموزش عمومی و فرهنگ ‌سازی برای تمامی گروه‌های مردم در دســتور کار قرار گرفت و در همین راستا همایشی نیز با همین عـنوان با حضور بیـــش از 1500 کارشناس در کیش برگزار شد.ازسوی دیگر بعدازمذاکرات به‌عمل آمده با کشورهای مختلف، قرار شد یـک شرکت کانادایــی ظرف مد ت شـــش ماه طراحی شهر الکترونیکی کیش را به‌صورت رایگان انجام دهد و درعوض از این پروژه برای تبلیغ در کشورهای دیگر استفاده کند.
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز حاضر شده بود با سرمایه‌گذاری 50 میلیارد ریالی دو حلقه فیبرنوری در کیش نصب کرده و سخت‌افزارهای مورد نیاز ایجاد یک شهر الکترونیکی را تامین کند.

ویژگی پروژه ملی شهر الکترونیک کیش نسبت به سایر شهرهای الکترونیکی و اینترنتی موجود جهان که صرفا اهداف اقتصادی را دنبال می‌ کننــد، جامع بودن آن است.

در این پروژه فرهنگ الکترونیـــکی و اینترنتی در کلیه امور اداری، اقتصادی، آموزشی، فرهنگی، بهداشتی امنیتی و سایر امور زندگی روزمره شهروندان شهر الکترونیک کیش به کار گرفــتــه می‌شود و فضا ی فرهنگی مناسب با نیاز نســل جدیــد و در نها یت حکومـــت الکترونیکی را به ارمغان آورد.
پروژه به صورتی بود که شهروندان شهر الکترونیــک کیش در آینده فرصــت مناسبی خواهند داشت که نه تنها در رقابت‌های اقتصادی جهان شرکت نمایند و از امکانات اقتصادی آن بهتر بهره را ببرند، بلکه در جهت حفظ فرهنگ اسلام و ایران و اشاعه آن نیز ابزار لازم را در اختیار داشته باشند و در درازمدت، با ایجاد مشاغل اینترنتــــی جدید و تجربه به دســت آمده از آن، زمینه فرهنــگ‌ سازی، پرورش نیروهای انسانی ماهر و متخصـــص که در طراحی، نصــب و راه‌اندازی توانمند باشند.
این متخصصان پس از اجرای این پروژه توانمند خواهــند بود نتایـــج حاصل را به کل کشوروحتی خارج ازکشور تعمیم دهند که این کارسود سرشار اقتصادی خواهد داشت. ازطرفی تجربه حاصل خواهد توانســت کمک مؤثــری به هماهـــنگی سازمان‌ها ، تولیــد نرم‌افزار های  بومی وصرفه‌جویــی‌های کلان کشور شود. دریك شهـــر الكــترونیك تمامــی ارتباطات و فعالیتهای اقتصادی، تجاری، فرهنگی و بهداشتی  بخشهای خصوصی و دولتی در فضای وب و به صورت الكترونیكی انجام می‌شود.

موقعیت ویژه جزیره كیش سبب شده این منــطقه به عــنوان نخستیـــن شهــر الكترونیكی  كشور محسوب شود.

هم‌اینك رزرو هتلها، فروش بلیــطهای مسافرتی وپرداخت قبوض در كیــش به صورت الكترونیكی صورت می‌گیرد و مهمترین مزیت این طرح صرفه‌جویی در وقت و هزینه است.

با اجرای كامل طرح شهر الكترونیكی در كیش ارتباطات تجـاری و اقتصــادی این منطقه با سایر نقاط جهان نیز در كوتاهترین زمان و با هزینه پایین صورت می‌گیرد.

كار اجرایی مرحله دوم كه ارتباط گستــرده تمامی نهادهای دولتی با یكدیــگر و ارتباط دولت با بخش خصوصی می‌باشد، آغاز شده است.

شهر الکترونیکی در دنیا

تاریخ دقیقی برای آغاز فعالیت‌های ایجاد شهر الکترونیکی در دست نیست، اما به اعتقاد برخی از کارشناسان طرح ایجاد این شهرها به آغاز تــلاش‌ها بــرای توسعه دولت الـــکترونیکی برمی ‌گردد. شــاید بتوان از برنامـــه سال 1992 سنگاپور درباره توسعه IT به‌عنوان نخستین اقدام اساسی برای این منظور در جهــان یاد کرد و بعد از آن در سال 1993 بود که پروژه توسعه زیرساختــار ملی آمریکا تدوین و راه‌اندازی شد. در همین سال کشور کره نیز زیرساختار ملی   ICT   خود را ارایه و آماده اجرا کرد و کشورهای ژاپن،  تایــــوان و انگلستان نیز در سال‌های 1993 تا 1996 برنامه‌های وسیعی را به مرحــله اجرا  گذاشتند.

معایب مجازی شدن (الکترونیکی)سازمان ها:

تماس رودرو و چهره به چهره از بين مي رود و كاركنان از نظر اجتماعی و روابط اجتماعي منزوی می‌شوند

ازآنجا که نحوه مرز بندی در زندگی نامعلوم می گردد امکان افزایش استرس وجود دارد

مزاياي مجازي شدن سازمان ها: 

فاصله كه مانع برقراري روابط همه روزه وهمه وقته بين ادارات وسازمان ها ي مختلف با يكديگر ومانع ازبرگزاري جلسات و كنفرانس هاي بين اداري مي شود درروابط مجازي بين سازمان ها و ادارات از بين مي رود.

آمار بلایای فیزیکی مانند آتش‌سوزی‌ها، انفجار بمب‌ها و زلزله‌ها یا سایـــر حوادث مخرب مانند اعتصابها و… به حد اقل مي رسد زيرا دیگر فعالیت ها در یک محوطه یا سازمان متمرکز نیستند.

كاهش انواع هزينه‌ های فضاهای اداری.

کیفیت و تسهيلات بیشتر برای مشتری: امكان دريافت خدمات در هر زمان .

در سازمان مجازی وابستگی به ساختارهای فرماندهی و کنترل كمرنگ تر است و حس مسئوليت‌پذیری ميان تمام اعضا توزیع می‌شود.

دبی (نمونه موردی )

چشم انداز 2010 دبي، به ایجاد یک اقتصاد دانش محور متکی بر توریســـم، IT ، رسانه ها و بازرگانی، بعنوان صنایع محوری و موثر کمک می کند . دبی بعنوان قطب تجاری پیشرو در اقتصاد جدید، ابتکار عمل های مختلفی را برای تطابق علم اقتصاد با ICT شروع کرده است (مانند شهر اینترنتی دبی، دولت الکترونیکی دبی، شهر رسانه‌ای دبی، دهکده دانش و . . . ) . دولت، تجارت ، مردم و شهروندان، تشکیل عناصر کلیدی اقتصاد دبی را داده اند و تعامل این عناصر (دولت – تجارت، دولت- شهروند و . . . ) نقش اقتصادی اساسی را برای هدایت دبی به سمت این چشم انداز دارند . طبق استراتژی ارائه شده توسط شیخ محمد بن رشید این پروژه تا سال2007 باید 90% کارآیی و بهره وری لازم را داشته باشد

اهم سرویسهای الکترونیکی ارائه شده توسط دولت الکترونیکی امارات عبارتند  از :

 Ask dubai

یک مرکز ارتباطی منحصر بفرد که وسیله ارتباطش با هر یک از واحدهای

دولتی را در دبی فراهم می آورد. یک سرویس 24 ساعته به 2 زبان انگلیسی و عربی می باشد که از هرکانال موجود ( (، Email تلفن، فاکس، و یا حتی چت ) مشتری را به بخش مورد نظر متصل می کند

mDubai

این سرویس در 2 قسمت Pull Service و Push Service ارائه می شود :

Push: این سرویس به بخشهای دولتی این امکان را می دهد تا یک SMS یا حجمی از SMS را به لیست آماده شده مشتریان خود از طریق اینترفیس وب ارسال کنند.

: Pull این امکان را به مشتریان می دهد که اطلاعات مورد نیاز را از واحدهای دولتی از طریق SMS دریافت نمایند. این SMS با یک کلمه کلیدی (keyword) به شماره 4488 ارسال می شود و سپس مشتری پاسخ را دریافت می کند .

Dubai.ae

پورتال دسترسی به کلیه سرویس ها و خدمات دبی است که همه شهروندان، بازرگانان و ساکنان دبی را در بر می گیرد.

eJob

یک بستر مشترک عمومی برای مکانیزه کردن پروسه های استخدامی بومی و غیر بومی جویای کار که از یک Database مشترک برای کلیه واحدهای دولتی بهره می گیرد و جویندگان کار قادر خواهند بود رزومه های کاری خود را بصورت  مستقیم به اینجا ارائه دهند

شهر الکترونیکی یا آرمان شهر الکترونیکی

آنچه كه امروزه با عنوان "شهر الكترونيكي" یا (E-city) از آن ياد مي شود به لحاظ برخورداري از ويژگي هاي ايده آل و منحصر به فرد، ممكن است در شرايط واقعي تا حدي آرماني به نظر برسد.از اين رو منطقی ترآن است كه درحوزه فناوري اطلاعات وارتباطات به جاي سخن گفتن از"شهر الكترونيكي"، به آرمان شهر الكترونيكي” یا (E- topia)بيانديشيم و كوشش نماييم ويژگي هاي آرماني را به تدريج با تكامل بخشيدن به شهرهاي الكترونيكي كنوني، محقق سازيم.

منابع:

•                    خبرگزاری ایرانا(خبر گزاری جمهوری اسلامی ایران)

•                    مقالات فناوری اطلاعات و ارتباطات

•                    www.cyber-shams.blogfa.com

•                    www.atland.com

•                    ictna-ir

•                    Rayapnu.blogfa.com

•                    Buridubiaskyscraper.com