توسعه برنامههاي پزشكي الكترونيكي در جامعه اطلاعاتي
چكيده
توجه به فناوري اطلاعات در دهه آخر قرن بيستم را مبتني بر توسعه عملي زمينههاي فناوري در آزمايشگاههاي پژوهشي و تا حدودي دانشگاههاي توسعهيافته دانستهاند، در حالي كه در آغاز هزاره جديد، فناوري اطلاعات به نحوي گسترده راهكارهاي عملي خود را در زمينههاي زندگي اجتماعي مانند دولت الكترونيكي، سلامت و بهداشت الكترونيكي، و آموزش الكترونيكي جستجو كرده و اين امر به مرور ساختار حاكميتي دولتها را تحت تأثير قرار ميدهد.
دسترسي به اطلاعات مراقبتهاي پزشكي نيز، يك حق ابتدايي و اساسي عامه مردم است .فراهمآوري امكانات و منابع انساني كافي به همراه تجهيزات مناسب الكترونيكي در همه جا و بويژه نقاط دور دست و محروم،كاري دشوار و پرهزينه ميباشد. با بهرهجويي از فناوري مخابراتي و اطلاعاتي، افراد جامعه قادر خواهند بود از دسترسي يكسان به خدمات بهداشتي و پزشكي الكترونيكي به منظور حفظ سلامت خويش بهرهمند شوند و فرايند مراقبتهاي بهداشتي و درماني خود را به نحو مناسبتري اداره كنند. كاربرد اساسي ديگر اين روند، كمك به پيشگيري و كنترل بيماريهاي واگيردار، راهنمايي منابع انساني متخصص در درمان، و تسريع در فرايند ارائه خدمات بهداشتي و پزشكي است (المدرسي، 1382).
بر اين مبنا، بهرهجويي از ساختار دولت الكترونيكي نياز به برنامههاي دقيق در حوزه نرمافزاري مانند تجارت الكترونيكي، آموزش الكترونيكي، و پزشكي الكترونيكي دارد. در اين مقاله، به ديدگاه جهاني در خصوص پزشكي الكترونيكي پرداخته شده و سپس برنامههاي مقدماتي اين حوزه در كشور مورد بررسي قرار گرفته است.
كليدواژهها: بهداشت الكترونيكي/ پزشكي الكترونيكي/ تكفاب/ جامعه اطلاعاتي ايران
1. ديدگاه جهاني درباره بهداشت و پزشكي الكترونيكي
تأكيد بر برنامههاي پزشكي الكترونيكي در طول چند سال اخير، به منزله دستاوردي از حوزه جامعه اطلاعاتي، به مرور از توفيق و كامروايي بيشتري برخوردار ميگردد و فزوني مييابد. در اين زمينه چند سند عمده، مورد ارزيابي ناظران مسائل اطلاعاتي است كه به طور طبيعي ديدگاههاي مربوط به مدرك، سند، و منابع چاپي را در حوزه پزشكي، در دهه آتي دگرگون خواهد ساخت. نخستين سند عمده كه بر وظايف دولت الكترونيكي براي كشورهاي آسيايي و اقيانوسيه تأكيد ورزيده اعلاميه «توكيو در هزاره سوم» ميلادي است كه اولويتهاي منطقه را در دوازده ماده تشريح نموده و به دولت الكترونيكي، بازرگاني الكترونيكي، آموزش و بهداشت الكترونيكي توجه دارد (شكرخواه، 82). بيشك تأكيد سازمانها و اجلاسيههاي منطقهاي بر حوزههاي تخصصي برنامههاي الكترونيكي، راهبردي اجرايي از سوي حاكميت و دولتهاي عضو را در بردارد. در ابعاد بينالمللي، پيشدرآمد ساختار مزبور را «كوفي عنان» در سخنراني افتتاحيه خويش در اجلاس جامعه اطلاعاتي به تاريخ نوامبر 2003 ميلادي به اين قرار تذكر ميدهد:
ما در گذر از يك تحول تاريخي هستيم، تحول در شيوه زندگي، يادگيري، كار، ارتباطات، و فعاليت اقتصادي ... همه با توان فوقالعاده فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي آشناييم: از تجارت گرفته تا درمان از راه دور، آموزش و پرورش گرفته تا حفظ محيط زيست.
آينده صنعت فناوري اطلاعات در دست جهان توسعهيافته (كه بازارهاي آن اشباع گرديده) نيست، بلكه آينده آن در دست ميليونها نفري است كه در جهان درحالتوسعهاند و هنوز دست انقلاب اطلاعاتي به آنها نرسيده است. بهداشت الكترونيكي، تحصيل الكترونيكي، و ديگر كاربردهاي فناوري اطلاعاتي و ارتباطي زمينه تازهاي براي رشد است (عنان، 1382).
با اين گفتهها ميخواهيم بر نقش منابع و مأخذ اطلاعاتي در كشورهاي در حال توسعه، به انضمام جايگاه صنعت فناوري اطلاعات در تحقق رفاه و سعادت بيشتر از طريق توسعه منابع علمي و روزآمدسازي آنها تأكيد كنيم. همين ديدگاه را در انديشههاي برخي از عالمان جهان در خصوص اهميت نقش علم به طور كلي و بهداشت و پزشكي الكترونيكي به طور خاص، ميتوان دريافت. مثلاًً «لوچيانو ماياني» به منزله دبيركل «سرن»[1] در سخنراني افتتاحيه خويش در اجلاس «نقش علم در جامعه اطلاعاتي» به نحو گستردهاي از ظرفيتهاي فناوري اطلاعاتي در عرصه بهداشت عمومي و توسعه برنامهريزي براي آن سخن رانده است. «ماياني» به جنبههاي عاميانه و همگاني تصوري از فناوري اطلاعاتي و ارتباطي انديشيده تا فوايد آن به همراه مزيتهاي ارتباطي اشاره ميكند. اين مزايا مبتني بر حوزههاي متنوعي هستند، از جمله آموزش، بهداشت، محيط زيست، توسعه اقتصادي، و فناوريهاي توانبخشي (ماياني، 1382). از ديدگاه وي فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي را ميتوان در عرصههايي از بهداشت عمومي، در اولويت قرار داد. بر اين مبنا، اطلاعات بهداشتي عنصري در برنامهريزي و تصميمگيريهاي مديريتي تلقي ميشود و در توانبخشي به جامعه در حال توسعه، كمك درخوري مينمايد.
اين گونه نگرشهاي نو به مرور توجه دانشمندان علوم مختلف و از آن جمله حوزه اطلاعرساني را برانگيخت؛ در «پيشنويس نهايي بيانيه اصول اجلاس عالي سران جهان درباره جامعه اطلاعاتي» در 9 دسامبر 2003 ميلادي، مواد 2، 25، و 51 به زمينههاي گسترش پزشكي الكترونيكي تخصيص يافت و به توانمنديهاي اين حوزه اشارات چشمگيري داشت.
در ماده 2 با عنوان «چالش پيش روي ما»، سخن از مهار توانمنديهاي فناوري اطلاعاتي و ارتباطي براي دستيابي به اهداف توسعهاي مندرج در «اعلاميه هزاره» ميرود، كه مبتني است بر از بين بردن فقر مطلق و گرسنگي، تأمين امكان تحصيلات ابتدايي براي همه جهانيان، تقويت برابري زن و مرد و قوت بخشيدن به زنان، كاستن از مرگومير كودكان، بهبود سلامت مادران، مبارزه با ايدز و ويروس اچ آي وي، مالاريا و ديگر بيماريها، تضمين پايداري محيط زيست، و توسعه همكاري جهاني براي رسيدن به توسعه، به منظور دست يافتن به جهاني سرشار از صلح، عدالت، و رفاه. آنچه در چالش مزبور مشهود است توجه به دردها و آلام انساني درجهان فقير و كشورهاي درحالتوسعه ميباشد، كه فناوري اطلاعاتي براي آنها يك ابزار گران و فراتر از دسترس محسوب ميگردد، و انطباق زمينههاي مذكور با توسعه اطلاعاتي براي جهان در حال توسعه، بسيار دشوار تلقي ميشود.
در ماده 25 بر برابري و عدالت اطلاعاتي تأكيد شده و اين برابري را مبتني بر تقويت و اشتراك دانش جهاني بهمنظور دستيابي به توسعه از طريق فعاليتهاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي، بهداشتي، فرهنگي، آموزشي، و علمي ميداند. راه دستيابي به اين برابري استفاده از فناوريهاي كمكي تلقي گرديده، به قسمي كه در طرح جهاني و ساختار ارتباطي، طريق مناسبي را جلوهگر سازد.
در نهايت ماده 51 بر نقش دولتها در اشاعه منابع اطلاعاتي تأكيد ميكند و متذكر ميشود: استفاده از فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي بايد در جهت ايجاد منافع در همه جنبههاي زندگي روزمره باشد. كاربردهاي فناوري اطلاعاتي و ارتباطي در عمليات و خدمات دولت، اطلاعات بهداشتي و درماني، آموزش و پرورش، اشتغال، حفظ محيطزيست و مديريت منابع طبيعي، ... داراي اهميت بالقوه است(پيشنويس بيانيه...، 1382).
از يك ديدگاه كلي ميتوان گفت كه آنچه از منظر جهاني در حوزههاي اطلاعات بهداشتي و پزشكي مورد تأكيد واقع شده بهرهجويي از فناوري اطلاعاتي در تأمين دسترسي عامه به و مواد مزبور است. اين اطلاعات بايد در مسيرهاي عمومي و همگاني، به منزله ابزار سلامتي و بهبود در شرايط زندگي مردم قرار گيرد تا به مرور در راه توسعه ملي واقع شود. «تيموتي اوانز» مشاور فناوري اطلاعات و ارتباطات سازمان بهداشت جهاني بر اين اعتقاد است كه بحث بهداشت الكترونيكي، پاسخ به نياز افرادي است كه به طيف وسيعي از برنامههاي كاربردي نياز دارند. از جمله مهمترين اين تأثيرات، جمعآوري و مجتمعكردن برنامههاي كاربردي در يك يا چند شبكه در سطح ملي (يا حتي در سطح جهاني) است. به اين ترتيب يك شبكه، اطلاعات روزآمد بالينيـ بهداشتي را در كوتاهترين زمان ممكن در سراسر گيتي در دسترس قرار ميدهد(اوانز، 1382).
2. ديدگاه ملي درباره بهداشت و پزشكي الكترونيكي
نگرش ملي در زمينه بهداشت و پزشكي الكترونيكي در جامعه ايران بر مبناي آييننامه هيئت وزيران و طرح «تكفا» در 15 تير 1382 به طور رسمي شكل گرفت. براساس اين آييننامه و تصميمگيري هيئت وزيران مقرر شد كه مصوبات آن هيئت در جلسه مورخ 9 تير 1381 و بنا به پيشنهاد شماره 53188/105 مورخ خرداد ماه 1381 سازمان مديريت و برنامهريزي كشور، آييننامه نحوه اجراي فعاليتهاي مشخص به منظور گسترش كاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات كشور را در ماده شماره 3 اين آييننامه برنامههاي هفتگانهاي همراه با پروژه مربوطه به عنوان اولويتهاي برنامه عملياتي فناوري ارتباطات و اطلاعات كشور اعلام شد و در بند «ج» به حوزه طرح گسترش كاربرد فناوري ارتباطات در آموزش عالي و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي اشاره شد و به منزله يكي از راهبردهاي ملي به تصويب رسيد. بر اين قرار دولت، سلامت و بهداشت الكترونيكي را در چارچوب يكي از مسائل اهم براي دستگاههاي اجرايي مطرح ساخت. در اين مصوبه، تعهدات دولت جمهوري اسلامي ايران در دو جنبه توسعه سختافزاري و خلاقيت نرمافزاري تجلي يافته است. در اين زمينه به راهكارهاي علمي موجود در جامعه اطلاعاتي ايران در برنامه توسعه سوم و چهارم جمهوري اسلامي ايران اشاره ميشود.
الف. طرح جامع اطلاعرساني نظام پزشكي كشور مبتني بر زيرساختار اطلاعات مكاني جيآياس)[2].
گسترش فناوري ارتباطات و اطلاعات در نظام پزشكي كشور از عوامل حياتي در خدمات اطلاعاتي دولت الكترونيكي در جامعه اطلاعاتي ايران محسوب ميشود. اين روند براساس پروژه مصوب موسوم به «طرح جامع اطلاعرساني نظام پزشكي كشور مبتني بر زيرساختار اطلاعات مكاني (جيآياس)» است كه از اين پس آن را «طرح جامع اطلاعرساني» ميخوانيم. اين طرح براساس تخصيص اعتبار تبصره 13 قانون بودجه سال 1381 مبتني بر موافقتنامههاي سازمان مديريت و برنامهريزي، قابليت توسعه دارد. اولويتدهي اين طرح از نظر آن سازمان براي طرح مزبور، از اجزاي ماده 7 موافقتنامه اجرايي تلقي شده و «جهتدهي فعاليتهاي مشترك بخشي به كميتههاي فرابخشي و تفكيك وظايف» شمرده شده است(موافقتنامههاي اخير...، 1382). خروجي «طرح جامع اطلاعرساني نظام پزشكي كشور» در چارچوب جامعه اطلاعاتي ايران به قرار زير تعيين شده است:
- ايجاد سيستمهاي نرمافزاري ثبت و جمعآوري اطلاعات پزشكي در ردههاي نيروي انساني، تجهيزات پزشكي، ساختمانها، بيمارستانها، طبقهبندي بيماريها و نياز بخشهاي مذكور بر مبناي استانداردهاي بينالمللي بهداشتي ـ درماني.
- ارائه آييننامهها و دستورالعملهاي لازم در خصوص اخذ استاندارد، نگهداري، مديريت و انتشار دادههاي بهداشتيـ درماني بر مبناي استانداردهاي بينالمللي در سطح ملي؛
- بهروز نگهداري و ارائه اطلاعات از طريق وب به كليه ذينفعان و درخواستكنندگان
- ارائه گزارشهاي مرتبط با پراكندگي بيماريهاي مختلف، توزيع نيروي انساني، توزيع فضاهاي درماني (تختهاي بيمارستاني، توزيع دارو و تجهيزات بيمارستاني)، و ... از طريق پايگاه اطلاعرساني؛
- تهيه طرح نظام جامع اطلاعرساني پزشكي كشور شامل مراحل: اخذ، مديريت و ارائه اطلاعات پزشكي كشور (بيمهها، خدمات درماني، و ...)، نرمافزارها، سختافزارها، و ساماندهي زير ساختهاي لازم تا سطح شناخت و امكانسنجي؛
- تهيه استانداردها و ساختار اجرايي مديريت پروژه « نظام جامع اطلاعرساني پزشكي مبتني بر ساختار اطلاعات مكاني (جيآياس)» شامل كليه بخشهاي دخيل، وظايف و نقش آنها براساس مطالعات طرح نظام جامع اطلاعرساني پزشكي(برنامههاي تكفا، 1382).
آنچه از اين دستورالعمل آشكار ميشود انتقال برنامههاي پراكنده پزشكي و بهداشتي كشور به يك سيستم جامع اطلاعاتي مبتني بر فناوري اطلاعات است كه زمينههاي دسترسپذيري را در جهات علمي و خدماتي براساس استانداردهاي موجود بينالمللي و ملي در حوزه بهداشتي ـ درماني ارتقا ميدهد
ب. برنامه راهبردي توسعه كاربري فناوري ارتباطات و اطلاعات بهداشتي (تكفاب)
طرح راهبردي ملي توسعه كاربري فناوري ارتباطات و اطلاعات بهداشتي به استفاده از فناوريهاي جديد در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، دانشگاههاي علوم پزشكي و سازمانهاي تابعه مربوط ميشود. هدف اصلي اين طرح، برقراري ارتباط بين ارائه خدمات بهداشتي با قابليتهاي فناوري جديد ميباشد تا موارد زير فراهم شوند:
- حمايت از بيمار و ارائه خدمات طراحيشده براي او به طور مناسب، سريع و بيوفقه؛
- حمايت از پرسنل از طريق ارتباطات الكترونيكي مؤثر، آموزش و مديريت بهتر، كاهش زمان دستيابي به اطلاعات ضروري (يادداشتها، نتايج آزمايشها)، و افزايش نيروهاي خبره و متخصص؛
- بهبود مديريت و تحويل سرويسها با ارائه اطلاعات مفيد براي حمايت از تحقيقات باليني، اطلاعات مديريتي و نظارتي.
اين طرح بر دانشگاهها، سازمانهاي تابعه و مراكز ارائه خدمات متمركز ميشود، ولي در عين حال قصد دارد همراستا با پيشرفتهايي كه در حوزه خدمات فناوري ارتباطات و اطلاعات به وقوع ميپيوندد، ارتباط لازم به وجود آيد تا دو نوع خدمات با هم يكپارچه شوند و در يك زمينه ماهوي، آماده كار باشند. هسته اصلي راهبرد طرح اين است كه كنترل بيشتري بر فرايند مديريت منابع، مديريت اجرايي و تحويل اطلاعات، و همچنين امور مربوط به فناوري ارتباطات و اطلاعات اعمال گردد. در اين صورت رهبري و هدايت فناوري ارتباطات و اطلاعات بهداشتي[3] توانمند ميگردد و با اجراي محلي و ملي كه براساس معيارهاي عدالت اجتماعي هستند منطبق خواهد شد.
اجراي اين طرح از ابتداي سال 1382 پيشبيني شده و قوتهاي آن بر مبناي وجود منابع انساني متخصص و مستعد، و منابع علمي قابل توجه در اكثر مراكز، بيان شده است. فرصتهاي موجود مشتمل بر اجراي پروژههايي است همچون «اچبيآي» و اچآيسي و تجارب ارزنده پزشكي راه دور كه در سالهاي اخير در دفتر توسعه و هماهنگي اطلاعرساني معاونت تحقيقات و فناوري وزارت بهداشت، درمان، و آموزش پزشكي حاصل شده. فرصت مناسب است تا در زمينه روزآمد شدن به كارگير تكنولوژي نوين در اطلاعرساني پزشكي يك حركت جهشي در از بين بردن فاصله زياد جهان پيشرفته با علوم روز كشور برداشته شود و در اين زمينه به استانداردهاي جهاني دسترسي حاصل گردد.
بينش طرح در رابطه با فناوري اطلاعات و ارتباطات اين است كه كليه فعاليتهاي حوزه بهداشت، درمان و آموزش پزشكي را با قابليتهاي فناوري جديد اطلاعاتي مرتبط سازد. نمونههاي عملي براي مقاصد طرح به قرار زيرند:
1. براي بيماران، در خدمات بهداشتي و درماني داراي فناوري ارتباطات و اطلاعات، تأثيرات مستقيم و قابل رؤيتي در نحوه تعامل آنها با سيستم بهداشت، و تجربه آنها به عنوان مشتريان خدمات سلامتي موجود است. بر اين قرار كه سوابق مربوط به بيمار هميشه و به سرعت در دسترس كاركنان قرار خواهد گرفت و كيفيت سوابق تغييري نخواهد كرد. در عوض بيماران نيز با مشاهده سيستمهاي فناوري ارتباطات و اطلاعات با كيفيت بالا، به كاركنان مطمئنتر ميشوند و به همه سؤالات پزشكان پاسخ ميدهند و به جديدترين پروتكلهاي تجويزي و درماني و نيز به آخرين يافتههاي دانش پزشكي و تخصص باليني اعتماد ميكنند و پروتكلهاي مراقبت از راه دور بيمار در دسترس قرار ميگيرند.
2. متخصصان بهداشت، سيستمهاي جديد، سريع، و ايمن فناوري ارتباطات و اطلاعات را در اختيار خواهند داشت تا از كار روزمره آنان پشتيباني كنند. بدين ترتيب آنان قادر خواهند بود پيشينه بيمار مورد نظر را بازبيني، طرحهاي مراقبت از وي را برنامهريزي، داروها را تجويز، آزمايشها را بررسي، و نتايج آن را سريعاً و به راحتي مشاهده كنند. با توجه به اين نكات، زماني كه به بيمار اختصاص ميدهند به طور مؤثر در راه تأمين سلامتي، و مراقبت با كيفيت بالا بر اساس جديدترين سوابق الكترونيكي كه صحت و امنيت آنها نيز منظور شده صرف خواهد شد.
3. براي مديران بهداشت، تأميندادههاي صحيح و معتبر (مالي و باليني)، تعيين نيروي كاري بهتر، و اداره منابع ناقص راحتتر ميشود. نظارت باليني افزايش مييابد و سطح كيفيت مراقبت از بيماران ارتقا مييابد. سلامت عمومي، طرحريزي خدمات براي مردم، و نيز خدمات آماري و تحليلي براساس دادههاي باكيفيت، بهتر خواهد بود. همچنين اطلاعات، به طور ايمن و بلافاصله در اختيار متخصصان قرار ميگيرد.
توسعه تكفاب براساس سه مرحله (زيربنا، خدمات كاربردي، و اجراي آن) تعريف شده است. در «زيربنا»ي مقدماتي، تعريف استانداردهاي دادهها، استانداردهاي تبادل، امكان مشاوره پزشكي از طريق رايانههاي شخصي، و استانداردهاي لازم براي حفظ اسرار بيماران در نظر گرفته شده. «خدمات كاربردي» آن مشتمل بر بررسي ايجاد خدمات پروندههاي بهداشتي ملي، و استفاده از «ايكسامال» مبتني بر مشخصه سيستم «ئيپيآر» با استفاده از استانداردهاي قابل تغيير است. بخشهاي بعدي طرح در دو مرحله و با توجه به راهبردهاي زير پيشنهاد شده است:
مرحله اول: 1383-1382
1. زيربنا
- امكان دستيابي به پهناي باند لازم (حداقل 64 كيلوبايت در ثانيه) براي مراكز بهداشتي، و افزايش به پهناي باند 2 مگابايت در ثانيه ميان مراكز اصلي؛
- قابليت دسترسي به دادههاي معتبر براي همه كاركنان بهداشتي با توجه به سطوح مسئوليتي، و ايجاد سيستم تهيه فهرستهاي بهداشتي در سطح ملي.
2. خدمات كاربردي
- خدمات ملي پيوسته اورژانس؛
- خدمات ملي پيوسته اطلاعات خاص پزشكي؛
- خدمات ملي نظام اطلاعات دارويي و غذايي؛
- پايلوت خدمات پرونده سلامتي ملي؛
- پايلوت خدمات ملي تحليلي پرونده بهداشتي- درماني؛
- پايلوت تهيه مطالب و آموزش به شيوه الكترونيكي؛
- بررسي خدمات ملي منابع الكترونيكي پزشكي از طريق كتابخانه مجازي.
مرحله دوم: 1389- 1384
1. زيربنا
- دستيابي به پهناي باندي كه در سرعتهاي توصيهشده در شبكههاي محلي و نواحي گسترده ديگر، جوابگوي نيازها باشد؛
- مكانيسمهاي دستيابي امن (مثل كارتهاي هوشمند) براي مردم.
2. خدمات كاربردي
- خدمات ملي ثبت سلامتي به همراه دادههاي مهم و لينكهاي ارجاعي به سيستمهاي شبكه جهاني محلي براي دستيابي كامل به سابقه؛
- خدمات شناسنامه الكترونيكي بهداشتي؛
- خدمات ملي تجويز نسخه الكترونيكي به همراه كارآيي كامل براي متخصصان باليني و خود بيمار به صورت پيوسته.
براساس طرح توسعه تكفاب، روند اطلاعرساني پزشكي به صورت ملي و با توجه به توانمنديهاي استانها، امكان تحقق پيدا ميكند (برنامه استراتژيك ...، 1382). اين طرح بر حسب ساختار يك دبيرخانه با توجه به همكاري نزديك با واحدهاي مسئول، قابليت تحقق مييابد. اين طرح اينك در سه استان آذربايجان شرقي، بوشهر، و كهگيلويه و بويراحمد به صورت آزمايشي در حال اجرا ميباشد و صورتجلسات و نتايج آن در پايگاه وب تكفاب موجود است. آنچه به منزله كاركردي در طرح ملي تكفاب مشهود است محور حركت طرح در اجزاي مختلف آن، و به قرار زير ميباشد و مسئولان براي آن براساس معرفي هر محور و مبحث كليدي، چارهانديشي نمودهاند:
- محور آموزش الكترونيكي،
- محور كتابخانه ديجيتال و خدمات اطلاعات تحقيقات،
- محور خدمات اطلاعات باليني و نسخه الكترونيكي،
- محور خدمات اطلاعات مديريت.
نتيجهگيري
آن چه از طرح جامع اطلاعرساني و برنامه راهبردي توسعه كاربرد فناوري و اطلاعات بهداشتي دولت جمهوري اسلامي ايران استنتاج ميشود مبتني بر برنامههاي كليتنگر در ساختار زيربنايي و توسعه آموزش منابع انساني است كه ميتواند اجزاي مسائل بهداشتي و پزشكي الكترونيكي را در دهه هشتاد شمسي دربرگيرد. از تجارب ممالك توسعهيافته آشكار است كه نياز روزافزون عامه جوامع مزبور به اطلاعات الكترونيكي سلامتي، روبه فزوني دارد؛ چنانچه در جامعه آمريكا مردم از طريق شبكه جهاني وب به طور كلي در هزاره جديد در جستجوي چهار دسته از منابع اطلاعاتي بودهاند كه عبارتاند از: علائق شخصي، درباره سلامتي، مطالب دولتي، و مسائل مذهبي.
طبق تحقيقات جديدي كه در تابستان 2002 ميلادي صورت گرفته، هفتاد و سه ميليون نفر آمريكايي در مقطع زماني مزبور به دنبال اطلاعات الكترونيكي درباره سلامتي بودهاند، در حالي كه در پاييز سال 2000 ميلادي حدود پنجاه و دو ميليون نفر از اطلاعات الكترونيكي سلامتي بهره بردهاند كه اين ارقام رشد چشمگيري را نشان ميدهند. همچنين 81 درصد، جستجوي خود را با يك موتور جستجو يا سايتهاي اطلاعرساني مثل«ياهو!»، «اماسان»، و «اياُاِل» شروع كرده و بقيه مستقيماً به سراغ سايتهاي مربوط به سلامتي رفتهاند. گزارش شده كه 82 درصد از افراد از اطلاعات سلامتي يافتهشده، راضي بودهاند. از هر سه نفر يك نفر ميگويد كسي را ميشناسد كه اطلاعات سلامتي موجود در اينترنت، به او كمك كرده است، و از هر صد نفر، دو نفر فردي را ميشناسند كه از اين اطلاعات آسيب ديده است. اغلب جستجوها براي اطلاعات سلامتي مربوط به بيماريهاي خاص، كنترل وزن، و اطلاعات درباره دستور استفاده از داروها بوده است. همچنين، جستجو در خصوص سلامت رواني و مباحث حساس پزشكي رو به افزايش است)بشاش، 1381).
تمام موارد مذكور مبين ترويج اطلاعات سلامت الكترونيكي در جامعه اطلاعاتي نوين در هزاره جديد است. بر اين مبنا دولت جمهوري اسلامي ايران به تبعيت از اعتقاد راهبردي سازمان بهداشت جهاني، بايد جنبههاي آموزشي و شبكهسازي را به منزله چشمانداز نوين توسعه بهداشت و پزشكي الكترونيكي تا پايان قرن حاضر شمسي بر اصول و مباني زير متمركز كند:
1. آموزش: سرمايهگذاري در بخشهاي آموزش بهداشتي- درماني براي پزشكان متخصص و عمومي، پرستاران، و امدادگران؛
2. سازگاري: تدارك زيرساختهاي فني استاندارد براي كشور و بالطبع سازمانهاي مختلف به منظور اتصال به شبكه جهاني بهداشت؛
3. كاربرد فناوريهاي نوين در امر بهداشت: مبتني بر سرمايهگذاري بيشتر در حوزه تحقيقات پزشكي؛
4. شبكهسازي: قابليت برقراري ارتباط جهاني و ملي در حوزه بهداشت و درمان، فارغ از محدوده جغرافيايي.
منابع
- (1382)، «برنامههاي تكفا: نظام پزشكي كشور». تكفا. سال اول. شماره 4 (ارديبهشت 1382)، ص 162.
برنامه استراتژيك توسعه كاربري فناوري ارتباطات و اطلاعات بهداشتي (تكفاب). سايت تكفاب: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. (WWW.Takfab.hbI.Ir) [بهمن 1382].
بشاش، محمود. «آنها در جستجوي چه هستند؟» در وب سايت خود را به يك مركز درآمد تبديل كنيد. كتاب الكترونيكي در سايت محمود بشاش (WWW.mahmoodb.com) [پاييز 1381].
پيشنويس بيانيه اصول اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي، نسخه 15 آذر. سايت ايران و جامعه اطلاعاتي. (WWW.Iranwsis.org) آذر 1382.
تيموني، اوانز. «بهداشت الكترونيكي وارد ميشود». عصر ارتباط. شماره 46 (20 دي 1382)، ص 9.
شكرخواه، يونس (بيتا). «بررسي تطبيقي محتواي اعلاميههاي كنفرانس منطقهاي: تدارك اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي». سايت ايران و جامعه اطلاعاتي (WWW.Iranwsis.org) [آذر 1382].
عنان كوفي (بيتا). «سخنراني كوفي عنان، دبيركل سازمان ملل متحد، در اجلاس عالي سران جهان درباره جامعه اطلاعاتي». سايت ايران و جامعه اطلاعاتي. (WWW.Iranwsis.org) [آذر 1382].
لوچيانوماياني (بيتا). «سخنراني لوچيانوماياني، دبيركل CERN در مراسم اختتاميه اجلاس نقش علم در جامعه اطلاعاتي. سايت ايران و جامعه اطلاعاتي. (WWW.Iranwsis.org) [آذر 1382].
المدرسي، محمدتقي (1382) «ICT فناوري بيطرف و جامعه مبتني بر اطلاعات» ماهنامه تجارت الكترونيك و رايانه. شماره 8 (آذر، ص 18.
«موافقتنامههاي اخير دستگاههاي اجرايي درخصوص پروژههاي برنامههاي تكفا». تكفا. سال اول. شماره 4 (ارديبهشت 1382)، ص 156.
پينوشتها
1. CERN
2. GIS (Geographic Information System)
3. HICT (Health Information & Communication Technology)